Feeds:
Berichten
Reacties

Archive for 19 mei 2010

Alle kleine beetjes helpen. Zeker waar het de bekendheid aangaat, in de achttiende eeuw, van Bernard de Mandeville.

In 2005 ontdekte Arne Jansen twee onbekende gedichten van Mandeville, uit 1708. Ze waren in het Nederlands geschreven, en gericht aan ‘Thijs’, vermoedelijk Matthew Decker, zijn vriend. Mandeville vroeg om steun om zijn kapotte kleding te vervangen. Feitelijk zit er een diepere laag in die gedichten, betrekking hebbend op het feit dat de hele maatschappij van toen er maar naakt bijliep, dank zij de machinaties van financiële oplichters (ja, ook toen).* De titels: Versoekschrift, en Dankzegginge voor ’t Genotenen.

Gisteren neusde Herkauwer in de twee delen van De vrolyke zanggodinnen, of mengelwerk van vernuft, uitgekomen in 1781-1782 (ex. UBL 1199 E 21). Daar staat allerlei leuks in. Zoals een lange ‘Lykzang op het schielyk overlyden van een kat’ welke kat – schrik niet – Truija heette (II, p. 21-25).

De voorrede merkt op dat er een massa aardige teksten uit alle tijden zijn, gedrukt en ongedrukt, een beetje in de geest van Focquenbroch. Die moesten door ons gezelschap maar es verzameld worden en herdrukt.

Wat trof Herkauwer in deel I aan?

Onder de titels ‘Verzoekschrift aan N.N.’ en ‘Dankdigt aan den zelven’ een versie van de genoemde gedichten Mandeville (p. 16-18, 18-19). Die zijn dus ooit al eerder in het Nederlands verschenen! De auteur wordt overigens niet genoemd.

De teksten zijn wel een beetje bijgeschaafd. In de voorrede wordt inderdaad gezegd dat alle teksten een beetje zijn bijgesteld, conform de opvattingen over kunst en taalkunde van 1771.

Ook een beetje conform de opvattingen van fatsoen.

Vergelijk de regels die over een kapotte broek gaan, in Versoekschrift, versie 1708:

‘En krijg ik in ’t kort geen ander

Zoo hangt haest (Seg ik met een Sugt)

Mijn Poppegoed [geslachtsdelen] in de open Lugt’

met de versie-1772:

‘En kryg ik in het kort geen andren.

Dan hangen, ’k zeg het met een zugt,

Myn billen haast in de open lugt.’

Zo’n verandering toont toch wel een mentaliteitsverandering, zo ongeveer van GeenStijl naar de Christen Unie.

Afgezien daarvan: Herkauwer raadt de professionele Mandeville-vorsers aan deze bundels eens nader te bekijken. Misschien is er wel meer van Mandeville te vinden (enkele teksten kwamen hem verdacht voor). En: wie zaten er eigenlijk achter deze bundel? Hoe kwamen ze aan die Mandeville-teksten? Wie weet duikt er allerlei moois op…

* Zie over dat alles een artikel van Arne Jansen in het Nieuw Letterkundig Magazijn 23 (2005) 2-8. De teksten zijn ook te vinden op http://www.bernard-mandeville.nl.

Advertenties

Read Full Post »