Feeds:
Berichten
Reacties

Archive for juni, 2010

Steven Jurgezon was ‘Beltslechters Baas’, van de Weesper Asbelt.

Wat zou die man precies doen? Een vuilnisbelt plat maken of opruimen?

Hij komt voor in de Naamlyst der gedeciedeerde Oranje- en Ariestocraatsche amptenaaren. Nee, dat is geen lijstje uit het dagboek van La Etty rond 1975. Het is van rond 1795. Da’s een tamelijk gematigd lijstje van (volgens de pariotten-revolutionnairen van die tijd dan) foute Amsterdammers.

Een veel boziger lijstje vindt u in de Appendix op de naamlyst enzovoorts.

Notaris Flienis komt er gemakkelijk vanaf. Hij is ‘erg Oranje’.

Maar bijvoorbeeld Van der Laat, marktmeester op de Noordermarkt, is ‘Stinkend vuil Oranje’.

Helemaal fout is de ‘Sauve Garde aan de Haarlemmerpoort’, Jan Walraven. Die is ‘een alderslegtste Oranjeklant, die gezegd heeft dat hy wel wenschte Beul te weezen, om de Keezen aan de hoogste galg optehangen’.

Carel Clemens is ook stinkend vuil &c. Maar Herkauwer is wel een beetje benieuwd naar Clemens. Want de Appendix merkt over hem op: hij geeft ‘aan de Nieuwe Kerk de arme drukkies uit’. Wat betekent dat?

Advertenties

Read Full Post »

Beetje vakantiegevoel.

Dat komt door de zomer natuurlijk, en door de uitslag Nederland-Slowakije; maar ook door de bevrijding dat Herkauwer geen stukje hoeft te maken voor Amsterdam-FM. Die tent is gesloten tot half augustus.

Blij toe.

Want Amsterdam is OK – maar de burelen van de zender zijn op het Damrak. Dan moet je je daar in de hitte door legers Britse kaalkoppen worstelen: een soort Leger des Geils dat vooral op zoek is naar Christine le Fuck. Het leven van de Britse spes patriae lijkt verder voornamelijk bepaald door four piercings and a funeral.

Hij gaat maar es naar een koele leeszaal in Utrecht. Daar heeft de UB de laatste jaren, dank zij de allerlaatste stuiptrekkingen van de STCN, een menigte ongeïnventariseerde teksten ontdekt. Veel religiosa – ’t blijft Utrecht natuurlijk. Maar toch.

Read Full Post »

Herinnert u zich het opsporingsverzoek uit de Janus van 1787, waarin gevraagd werd een laveloos ongehoorzaam pubertje bij de autoriteiten te bezorgen? Dat joch had een wasmerkje ‘WVO’ in zijn kleren. Willem van Oranje natuurlijk.

Misschien is het volgende bericht daarop wel geïnspireerd. Het staat in het blad De Schim van 7 januari 1795 (p. 22-23):

### Vermits zedert eenen geruimen tijd uit het huishouden van haren voogd vermist, en uit de handen harer bewaarers ontsnapt zijn twee jonge dochters, welke door eene dikmaal beteugelde, en telkens herhaalde allerongeregeldste conduite, zich zelven in de beklaaglijke omstandigheid gebragt hebben, van alle de geenen, die zich aan hare verleidende bekoorlijkheden overgeven, met aanstekende en fenijnige kwalen te besmetten, bekend onder den naam van le mal français; zo word een ieder gewaarschouwd zich met de uiterste zorgvuldigheid voor deze fortuinloopsters te hoeden. Bovengemelde zijn beiden zeer kennelijk; de eene welker linnen gemerkt is met de letters L.I.B. is stokoud, draagt meestal een ijzeren keurslijf, een kat onder den arm, en uit wantrouwen een piek in de hand, op welker punt, tegens het roesten, een roode wollen muts gewonden is; de andere, een piepjong nufje, is getekend E.G.A.L. Zij heeft gemeenlijk een snotneus, draagt een druifttros in de hand; en is zo voorbeeldig slegt opgevoed, dat zij groot en klein met jou en jij aanspreekt. Die deze Dames levendig te recht brengt bij een der buuren van haaren voogd, zal honderd Guinees tot eene vereering genieten, – en voor de tijding van haar verzuipen een millioen Hollandsche Guldens.

Zegt het voort.

U zag natuurlijk meteen dat het ging om de dames Liberté en Egalité. De oudste del is natuurlijk de aloude vrouwe Vrijheid, met haar vrijheidslans, waarop ditmaal geen hoedje maar een fygische (jacobijnen)muts. Die kat hoort bij haar thuis omdat een kat natuurlijk symbool is van ongebonden, niet te beteugelen vrijheidsdrang.

De rest snapt u wel.

Hoewel… waarom die precieze bedragen? Verwijst dat ergens naar? En waarom primair een beloning van de Engelsen? Als vijanden van de Franse revolutie? Zo ja, dan verklaart de auteur van de Schim impliciet dat de beloning partijdig is. Sympathiseert hij met de tegenpartij?

Read Full Post »

Een latertje vanwege het WK? Schaam u, hedonisten. Jullie zijn babyboomers en kinderen van babyboomers natuurlijk. Nee, dan het volgende:

Selinde en Leonard

Vroeg in den dageraad

Wekt het tromgeraes SELINDE;

Zij ziet in krijgsgewaad

Haer’ Minnaer die naar Utrecht gaat:

Ach! Vaarwel! Roept hij, mijn Beminde!

De Vrijheid spoort mijn’ krijgsmoed aen.

Zoals u al vermoedde: dit komt uit de in 1785-1786 verschenen Proeven van vaderlandsche gedichten. Door J.P. van Heel.

Die van Heel was een Rotterdammer (gest. 1795), en dus waren zijn poëtische wrochtsels ook een beetje onder de maat.

Nu ja, waarschijnlijk was die Leonard van hem wél in staat de mouwen van zijn krijgsgewaad op te stropen. Wie weet heeft hij bij de Stichtse Vaart, in het Utrechtse, nog wat Willemisten op hun oranje lazer gegeven; en daarna een heldenbriefje geschreven aan zijn Selinde. Vol spelfouten.

Read Full Post »

Nog zo’n verhaal voor het volk, bij de weduwe van Egmont in Amsterdam verschenen 1751-1752.

Ook al in afleveringen (20 stuks). Dus het is eigenlijk een tijdschrift, een soort feuilletonverhaal (die uitvinding is absoluut niet van de negentiende eeuw. In de komende ENT zal men méér van dit soort feuilleton-titels kunnen vinden).

De titel is smakelijk: Aanmerkelyke historie, of waare leevens-beschryving van Claartje; Welke, in de Kleeding van een Jongeling, twaalf Jaaren lang, als Stal-Knegt, of Koetszier, in bezondere Steeden heeft gediend; dog eindelyk gelukkig aan een Ryk Heer is Gehuwd. Nooit voor dezen Gedrukt.

Claartje wordt rond 1725 in Haastrecht (vermoedelijk) geboren. Haar ouders sterven wanneer zij twaalf jaar is. Zij komt in huis bij een oom en tante.De tante maakt haar het leven zuur. Zij ontsnapt des nachts, na de mannenkleren van een bezoekende neef aangetrokken te hebben.

De wegloopster belandt in Amsterdam, waar zij een paar dagen gunstig onthaal vindt bij een vriendelijke caféhoudster. Zij vindt een baantje als stalknecht, en later als koetsier.

Bij haar opeenvolgende betrekkingen zorgt zij ervoor steeds in de stal te slapen, aangezien het samenslapen met de andere werknemers steeds voor ongeriefelijke en bloosverwekkende problemen zorgt. Werkneemsters brengen trouwens Claartje ook nogal eens in perikelen, want die willen nog wel eens verliefd worden op die aardige baardloze jongeman, en bij hem in bed kruipen, in de uurtjes waarin de paarden niet befluisterd hoeven te worden.

Eind goed al goed: Claartje wordt tenslotte gered uit haar travestieprobleem, door een huwelijk met een gegoede werkgever. Allicht.

Read Full Post »

Wie las wat in de achttiende eeuw? Daarover kunt u dikke, en zeer intelligente artikelen vinden.

Zelden gaat het dan over het soort verhalen, als De wonderlyke Turkze vertelling.

Dat kwam uit zo rond 1750 (da’s een beetje giswerk) in Amsterdam bij de weduwe J. van Egmont.* Die vertelling verscheen in vervolgen, een paar weken lang.

Even de korte inhoud.

Vader Theodosius, woonachtig in het nog Griekse Constantinopel, voedt zijn zoons Theophilus en Christianus op in de echte christelijke tradities. De barbaarse Turken rukken op en nemen Constantinopel in. De Turkse officier Schemet doodt Theodosius en pikt zijn huis in. De zoons moeten werken als slaven op zijn buiten. Schemet wil hen tot de Islam bekeren; Christianus heeft daar wel oren naar, Theodosius niet.

Schemet wil Theophilus doden wegens diens verzet, maar deze is onvindbaar wegens zijn bidden in een kerk, ten gevolge waarvan juist de weifelaar Christianus door een persoonsverwisseling gedood wordt (hij wordt gebakken in een steenbakkersoven). In deze afloop ziet Schemet de hand Gods. Hij bekeert zich en vlucht met Theophilus en zijn bezit naar Venetië.

Na het verhaal volgt een ‘Leerzaame leerlinge’, waarin wij zes lessen krijgen met betrekking tot het christelijk geloof.

U merkt: hier geen spoor van twijfel met betrekking tot het ware geloof, geen idee van de waarde van andere beschavingen, en nix verlichte tolerantie enzovoorts.

Het verhaal maakt de indruk uit een oudere periode (zestiende eeuw?) betrokken te zijn.

Da’s het rare van vele boekjes die verschenen bij uitgevers als de Van Egmonts. Er kwamen bij hen massa’s van dit soort teksten uit. Het volk vrat het, blijkbaar. Dat volk leefde, zogezegd, nog gewoon in de vijftiende eeuw.

Zoals het misschien altijd gedaan heeft, en zal blijven doen.

Maakt u een beetje bescheiden, wanneer u bezig bent met culturele beschouwingen over het belang van Hobbes, of Petrus Camper. Of Keynes.

(Misschien hebt u er nog wat aan, wanneer Herkauwer u zegt dat aan het einde van elke aflevering enkele advertenties te vinden zijn, voor middelen tegen likdoorns, schurft enzovoorts.)

* De wonderlyke Turkze vertelling, of de Standvastigheid van een ryk heer zyn zoon En de Schrikkelyke Straf van een jongeling, Over het veranderen van een Christen tot een Turk.

Read Full Post »

Een eigenaardig stukje van Rob Wijnberg in de NRC-bijlage van afgelopen weekeinde. Onder het kopje ‘Voetbalfilosofen’ vergelijkt hij twee voetbalsystemen.

Je hebt volgens hem de jongens van de solide organisatie, zoals Louis van Gaal. Dat zijn ‘typische systeemdenkers, in de geest van Hegel en Kant’. Met hun ‘juiste tactiek’, ‘goede veldbezetting’ en zo nog wat, gaat het om totaalvoetbal, dat ‘geheel in de lijn met de Verlichting’ draait om het uitbannen van toeval en menselijk falen.

Daartegenover heb je de romantici. Die willen – met Willem van Hanegem, Jan Mulder, en dergelijke jongens, niet zozeer resultaatvoetbal. Ze zien in voetbal een opeenstapeling van toevalligheden. A la Goethe en Rousseau. Het gaat om passie en creativiteit.

Hm.

Afgezien van het feit dat dit het soort denken is waarop Carel Peeters en Elsbeth Etty het patent hebben, met hun precieze zekerheden (‘wegens de invloed van Spinoza op John Stuart Mill moest de DDR wel ontstaan’; ‘de burger ontstond nadat op 20 augustus 1731  het eerste nummer van de Hollandsche spectator verschenen was’), opent dit beslist nieuwe vergezichten en indelingsmogelijkheden.

Herkauwer ziet speelruimte voor andere analyses. Als:

Het westerse voetbal is typisch judeo-christelijk van aard. Het is in de eerste plaats defensief, en hangt van overtredingen aan elkaar. Als er een homoseksueel meedoet, speelt hij rechtsbuiten, en mag uitsluitend korte corners geven.

Of: islamovoetbal is altijd tapijtvoetbal. Het is gracieus, maar niet effectief.

Of: een ploeg die aan catenaccio doet, geeft er blijk van dat in het verleden van de clubvoorzitter kettingen en slavenhandel niet ongebruikelijk waren.

Of: wanneer er een centrale plaats gegeven wordt aan een libero, hebt u vrijwel zeker te maken met een ploeg uit een land waar ze op school nog leren wanneer de Franse revolutie begonnen is.

Of: het soort voetbal waar het scoren van de tegenstander primair wordt tegengegaan  door het openzetten van de buitenspelval, en het wijzen met beschuldigende vingertjes, wordt vooral gepraktiseerd in kringen waar Groen Links wordt gestemd.

Enzovoorts.

Read Full Post »

Older Posts »